Contrabas

Contrabas versterken is moeilijk !

Het versterken van een contrabas is in het algemeen een stuk lastiger dan het versterken van een basgitaar. Het streven is om het versterkte geluid zo veel als mogelijk is te laten lijken op het akoestische geluid dat de contrabas zelf voortbrengt. Dat dat nooit voor 100% zal lukken is een constatering die elke bassist vroeg of laat zal onderschrijven. Het probleem is eenvoudig: het hout van de klankkast trilt en brengt daarmee de lucht in trilling. Bij versterking van het instrument brengt niet (alleen) de klankkast de lucht in trilling, maar de conus van de luidspreker. Het verschil van materiaal (hout versus papier) zorgt al voor een andere klank. Bovendien hebben het gebruikte element (pick-up) en de versterker ook hun invloed.

De afgelopen decennia is de versterking van de contrabas nogal stiefmoederlijk bedeeld  geweest. De als standaard gebruikte combo’s gaven een geluid dat nogal sterk het middengebied van de bas voortbracht; écht laag en hoog was in het geluidsbeeld dat deze combo’s voortbrachten nagenoeg afwezig. Dat deze relatief slechte reproductie van het contrabasgeluid  zo lang de standaard geweest is klinkt ongelofelijk, zeker als men bedenkt dat de versterking van de basgitaar in dezelfde periode snel verbeterde.

Tot op de dag van vandaag worden dergelijke combo’s nog door veel contrabassisten gebruikt. Dat zoiets mogelijk is, terwijl de versterking van de basgitaar verder evolueerde, heeft  niet alleen te maken met gewenning en kopieergedrag. Ook het feit dat juist die sterk aanwezige middenweergave de hoorbaarheid in live situaties verbeterde is debet geweest aan de populariteit van dergelijke combo’s. Blijkbaar nam men het nagenoeg ontbreken van laag en hoog op de koop toe. Bovendien waren en zijn de meeste basversterkers en luidsprekers meer geschikt voor de weergave van basgitaar dan van contrabas: veel keuze was er niet.

Hevos heeft enkele combo’s en versterkers ontwikkeld die speciaal geschikt zijn voor contrabassisten. Lees meer over het gebruik van pick-ups, versterkers, combo’s en luidsprekers door in het menu verder te klikken.

Pickups voor contrabassen (info Jonas Lohse)

Klik op de foto voor een link naar de fabrikant.

akg c4500b

Pick-ups doen wat de naam al suggereert: ze pikken het geluid van de contrabas op. Dat kan op 3 manieren: met een microfoon, met een contact pick-up en met een magnetische pick-up.

De dynamische microfoon zoals die veel voor zang en dergelijke wordt gebruikt is een mogelijkheid om de contrabas te versterken. De dynamische microfoon wordt vaak in studio’s gebruikt voor het opnemen van de contrabas.

condensmic

Beter bruikbaar in live situaties is de zogenaamde condensator microfoon, die
vaak zeer klein is uitgevoerd en daardoor makkelijk op de bas bevestigd kan
worden. Het nadeel van de condensator microfoon is dat hij alleen maar werkt op
zogenaamde fantoomvoeding, die op veel versterkers niet aanwezig is.

fullcircle

Beter bruikbaar in live situaties is de zogenaamde condensator microfoon, die
vaak zeer klein is uitgevoerd en daardoor makkelijk op de bas bevestigd kan
worden. Het nadeel van de condensator microfoon is dat hij alleen maar werkt op
zogenaamde fantoomvoeding, die op veel versterkers niet aanwezig is. Bovenstaande afbeelding is van de Fishman Full Circle, een van de betere pickups.

bband

De contact pick-up wordt meestal onder of in de kam gemonteerd en maakt van de trilling van kam of blad een elektrisch signaal. De bekendste is de piezo pick-up, vaak in de vorm van een vlak plaatje. De piezo pick-up mag zich verheugen in een grote populariteit vanwege het gebruiksgemak. De verschillen in geluid tussen de diverse piezo pick-ups zijn tamelijk groot: de ene levert prachtig laag maar een mager mid-hoog, de andere juist omgekeerd. Dat maakt een juiste keuze moeilijk.

shadow

Belangrijk bij die keuze zijn de akoestische eigenschappen van de contrabas. Een instrument dat veel diep laag produceert zal wellicht meer gebaat zijn bij een pick-up die vooral goed werkt in het mid-hooggebied, terwijl een bas die in het laag wat dunnetjes klinkt gebaat is bij een element dat veel laag weergeeft. Experimenteren is onvermijdelijk. Ook het gebruik van twee verschillende pick-ups kan een mooi geluid opleveren.

underwood

De contact pick-up wordt meestal onder of in de kam gemonteerd en maakt van de
trilling van kam of blad een elektrisch signaal. De bekendste is de piezo pick-up, vaak in de vorm van een vlak plaatje. De piezo pick-up mag zich verheugen in een grote populariteit vanwege het gebruiksgemak. De verschillen in geluid tussen de diverse piezo pick-ups zijn tamelijk groot: de ene levert prachtig laag maar een mager mid-hoog, de andere juist omgekeerd. Dat maakt een juiste keuze moeilijk.

lohse

Nadeel van de piezo pick-up is dat de impedantie hoog is. Dat betekent dat de ingangsimpedantie van de gebruikte versterker zeer hoog moet zijn om het signaal van het element goed te kunnen verwerken. De meeste basversterkers hebben een ingangsimpedantie die is afgestemd op de basgitaar. Piezo pick-ups klinken daarover erg dun, het laag valt weg. Hevos versterkers hebben ingangen met een zeer hoge impedantie, zodat alle piezo elementen zonder problemen direkt aangesloten kunnen worden, zonder aparte voorversterker.

schertler

Een wat minder bekende contact pick-up is de elektrodynamische pick-up. Hij
wordt vaak op het voorblad gemonteerd en werkt elektrisch net als een dynamische
microfoon, met dit verschil dat het element niet door bewegende lucht in
trilling wordt gebracht maar door het bewegende voorblad.

magnetischpu

Ten slotte zijn er de magnetische pick-ups, die vlak onder de (metalen) snaren gemonteerd worden. Ze reageren op de beweging van de metalen snaar in het magneetveld van de pick-up. De elementen van een basgitaar of gitaar zijn bekende soortgenoten.

Versterkers voor contrabassen

De technische specificaties van de versterkers zijn te vinden op de versterkerpagina’s, in het menu.

Wat in het hoofdstukje over pick-ups al beschreven is, is dat  een hoge ingangsimpedantie van groot belang is voor het goed versterken van een contrabas. HEVOS versterkers hebben een zodanige hoge impedantie dat zelfs het meest exotische piezo element probleemloos versterkt wordt, zonder extra voorversterker. Echter, hoe hoger de ingangsimpedantie, des te gevoeliger wordt de versterker voor stoorsignalen zoals dimmers van belichting en dergelijke.

Er dient dus een balans gezocht te worden tussen enerzijds de eis van een hoge ingangsimpedantie, en anderzijds een storingsvrije weergave. HEVOS versterkers hebben een ingangsimpedantie van 5 MegOhm. Het is geen kunst om de ingangsimpedantie van de HEVOS versterker nóg hoger in te stellen dan die 5 MegOhm, maar dat zou ten koste gaan van de gevoeligheid van de ingang voor stoorsignalen van buitenaf. Bovendien is dat ook niet nodig: 5 MegOhm is ruim voldoende voor allerlei piezo pick-ups, terwijl de versterker muisstil blijft.

Wellicht overbodig om te vermelden, maar een goede versterker mag alléén maar versterken, en geen eigen kleuring aan het geluid toevoegen. Dat zou een zuivere weergave van het akoestische geluid in de weg staan. Wel dient een goede versterker te beschikken over een effectieve toonregeling, omdat de onderlinge verschillen tussen versterkte contrabassen dermate groot is dat er vrijwel altijd wel een correctie moet plaats vinden om het akoestische geluid van de bas te benaderen.

De door contrabassisten veel gebruikte versterker van HEVOS is de 400T, die in alle combo’s ingebouwd is maar ook als losse versterker te verkrijgen is. De 400T heeft 2 gescheiden ingangen, zodat 2 pick-ups tegelijk gebruikt kunnen  worden. De toonregeling bestaat uit een effectieve 4-bands regeling, waarbij het laag, laag-midden, midden-hoog en hoog met een groot bereik van +12/-12 dB geregeld kan worden.

Verder kan aan de ingang een -6 dB verzwakking ingeschakeld worden als het signaal van de bas erg groot is, en kunnen beide ingangen indien gewenst in tegenfase geschakeld worden. De eindversterker is een klasse-D type en geeft geen warmte meer af. De 400T is volkomen ruisvrij en high-end uitgevoerd. Voor meer specificaties en een testverslag zie de pagina over de 400T onder “Combo”

Voor het grotere werk met de contrabas wordt vaak de Compact luidsprekerset gebruikt. Voor het kleinere combowerk is de Midget12 of Super12 al of niet in combo-uitvoering een uitstekende keuze.

Luidsprekers voor contrabas

De luidspreker en de behuizing waarin die zijn werk doet zijn voor een natuurgetrouwe weergave van groot belang. De luidspreker brengt immers de lucht in trilling en “maakt” het geluid. Met de huidige technieken is het mogelijk om een luidspreker te bouwen die het akoestische geluid van de contrabas goed benadert. Het al genoemde standaardgeluid van de laatste decennia met een nadrukkelijk midden en afwezigheid van laag en hoog is dus beslist niet meer nodig. In combinatie met een uitgekiend kastontwerp kan dit leiden tot een fraaie combinatie die geschikt is voor de weergave van contrabasgeluid.

Gebleken is dat 12” luidsprekers vaak beter in staat zijn om het contrabasgeluid voort te brengen dan bijvoorbeeld 10” of  15” luidsprekers. Dat is het gevolg van het feit dat 12” luidsprekers vaak een goede weergave hebben in het middengebied van het weergavespectrum. Die specifieke contrabasklank, gemaakt door de vingers op de toets, is daardoor goed hoorbaar.

Overigens is een 12” luidspreker niet per definitie altijd het meest geschikt.
Er zijn legio luidsprekers van deze grootte die volkomen ongeschikt zijn voor
dit werk. Anderzijds zijn er ook 10” en 15” luidsprekers die het goed doen. Dit
dan vaak in combinatie met bijzondere akoestische eigenschappen van de gebruikte
bas. Ook de muziekstijl heeft invloed: rockabilly bassisten prefereren vaak een
10” luidspreker omdat die beter het specifieke ‘plok’-geluid kan voortbrengen.

Nog enkele woorden over het gebruikte magneetmateriaal: neodymium magneten zijn niet beter dan ferrietmagneten, maar wel lichter. Daardoor zijn ze interessant om gebruikt te worden in combo’s, die niet al te zwaar mogen zijn.

Wat te kiezen?

Vanwege de grote verschillen tussen contrabassen en de gebruikte pick-ups is het vrijwel onmogelijk om van tevoren te bepalen welke type combo of luidspreker de geschiktste is. Het is dus zaak altijd goed uit te testen welke versterking het beste bij U en uw contrabas past. Neem daar de tijd voor: men is gewend aan het geluid van de eigen versterking en dat went op den duur. Gevolg is dat men vaak op zoek gaat naar iets dat veel lijkt op wat men gewend is, terwijl dat vanuit het oogpunt van de geluidskwaliteit soms niet wenselijk is!

Desondanks is er toch wel een schifting vooraf aan te brengen in het aanbod van versterking. Zo is de vraag hoe groot de combo of luidspreker dient te zijn voor de meeste bassisten wel te beantwoorden. Het gros van de contrabassisten is op zoek naar een zo klein mogelijk kastje met een zo goed mogelijk geluid. Dat eerste heeft waarschijnlijk te maken met de omvang van het instrument!
In de categorie “klein” zijn de volgende combinaties mogelijk :

  • Midget 12” combo. Een combo met minimale afmetingen en een groots geluid. De 12 ” coaxiale luidspreker is warm en heeft toch een helder midden, waardoor het echte contrabas geluid goed weergegeven wordt. De 400 Watt ingebouwde versterker heeft veel mogelijkheden en zeer veel power.
  • Midget 10” combo. Dezelfde minimale afmetingen als de Midget 12″, maar toegerust met een 10″ luidspreker en een slottweeter voor het zeer hoog. Mooi, direkt geluid, snelle aanslag. Ook deze combo is uitgerust met de 400T versterker.
  • Super 12 combo.  Klein en licht, en geschikt voor zowel basgitaar als contrabas.
  • Compact 15″ combo, Iets groter, met een geweldige 15″ luidspreker voor een diep basgeluid.
  • Losse 400T basversterker (4,5 kg), te combineren met bijvoorbeeld een losse luidsprekerkast Midget 12 of Midget 10. Ideaal voor bassisten die graag een losse versterker en luidsprekerkast willen. Het geluid is gelijk aan de boven beschreven Midget 12″ en 10″ combo’s.

Speelt U vaak op grote podia? Dan is het aan te raden om een grotere set te gebruiken, zoals:

  • Losse 400T of 400D hybride versterker.
  • De Compact luidsprekerset ,bestaande uit 2 kasten: een kast met 1x 12″ bas-midden luidspreker, 1x 6″ midden-hoog luidspreker en een slottweeter.  De tweede kast bevat een 1×15″  basluidspreker. De kasten zijn nog geen 20 kg zwaar en dus zeer makkelijk door 1 persoon te tillen. De Compact set wordt het meest gebruikt door contrabassisten die vaak op grotere podia spelen.
  • Super12/12 luidsprekerset. Prachtig 12″ geluid, zeer compacte en lichte kastjes, desondanks 800 Watt belastbaar.

Afhankelijk van de contrabas, muziekstijl en eigen specifieke wensen zijn natuurlijk ook andere luidsprekercombinaties mogelijk, zoals een Powerset, of een combinatie van luidsprekers uit verschillende series.

Sommige contrabassisten gebruiken graag een condensatormicrofoon voor versterking van hun instrument.

condensmic

Een dergelijke microfoon heeft echter een voedingsspanning van 48V nodig. En dat is op de 400C versterker niet te vinden. Elektronisch gezien is het een fluitje van een cent om op een versterker een aansluiting met fantoomvoeding te maken. De reden om dat niet te doen is dat maar weinige bassisten een dergelijke condensatormicrofoon gebruiken. Bovendien is er in de 400C weinig ruimte over voor een extra ingang.

Om klanten met een condensatormicrofoon toch van dienst te zijn levert Hevos desgewenst een externe fantoomvoeding. Er zijn meerdere typen/merken in omloop, maar deze twee hebben op grond van hun kwaliteit onze voorkeur:

icon fantoom
Icon Neo Phantom

samson fantoom
Samson S-Phantom

Beide kleine kastjes hebben 2 ingangen en 2 uitgangen, zodat desgewenst 2 microfoon aangesloten kunnen worden. Een voedingsadaptor wordt bijgeleverd.