De luidspreker: vaak het ondergeschoven kindje van bassisten

Voor veel bassisten is hun instrument terecht het belangrijkste gereedschap. Maar omdat veel bassisten versterking van hun instrument nodig hebben is het logisch dat de kwaliteit van
die versterking van belang is. Ergo: een goede bas gecombineerd met middelmatige versterking levert een middelmatig geluid op.

half-speaker

Meestal krijgt bij versterking de versterker zelf de meeste aandacht, de luidspreker lijkt van minder belang. Maar dat is onterecht. Uiteindelijk zet de luidspreker het elektrische signaal om in bewegende lucht (=dat is wat je hoort). Jammer voor de luidspreker, maar de versterker is voor velen echt veel aantrekkelijker vanwege zijn knopjes en aansluitingen en ledjes. Laten we daarom eens goed naar de luidspreker kijken.

De luidspreker heeft zonder twijfel de grootste invloed op je basgeluid. Natuurlijk bestaan er (goedkope) basversterkers die je geluid beïnvloeden zonder dat je dat wilt, maar luidsprekers doen dat eigenlijk altijd, de ene wat meer dan de andere. Dat is niet te vermijden. Soms levert dat een karakteristieke sound op die hoort bij dié specifieke luidspreker of dát specifieke merk, maar veel bassisten willen toch dat luidsprekers het geluid van hun bas niet te sterk verkleuren

Basluidsprekers variëren sterk in grootte. Die grootte wordt meestal aangegeven in inches (1 inch = ongeveer 2,5 cm). De voor bassisten gangbare maten variëren van 10” tot 15”, alhoewel fabrikanten soms ook grotere en kleinere gebruiken . Hevos gebruikt ook 6” en op verzoek soms ook 18” luidsprekers. In het algemeen is het zo dat een kleinere luidspreker minder goed is in het weergeven van zeer lage tonen, maar beter in het weergeven van hoge tonen. Voor een 15” luidspreker geldt het omgekeerde. Dat heeft te maken met de grootte van de “moving mass”, het gewicht van de conus plus spreekspoel. Grote luidsprekers hebben relatief zware conussen vanwege het grotere conusoppervlak.

loudspeaker

Kleine luidsprekers met een lichte conus zijn beter in staat het geluid te ‘volgen’ vanwege hun relatief lichte conus, ze zijn ‘sneller’. Bassisten die veel ‘slappen’ gebruiken daarom graag kleine speakers van bijvoorbeeld 10”. Wil je (ook) veel laag met een grote geluidsdruk dan moet je een grote luidspreker gebruiken. Kleine en grote luidsprekers vullen elkaar dus aan, vandaar dat een luidsprekerstack vaak bestaat uit meerdere kleine en een grote luidspreker, zoals 2×10” en 1×15”. Overigens zijn de verschillen tussen luidsprekers van dezelfde grootte vaak net zo groot als die tussen een 10” en een 15”. Sommige 10” speakers kunnen een lage B goed weergeven, terwijl andere al grote moeite hebben met een lage E.

Een goede basluidspreker moet stijf zijn, dat wil zeggen geen ongecontroleerde bewegingen gaan maken. Dat geldt in de eerste plaats voor het frame waarin alles opgehangen is. Vandaar dat je steeds vaker gegoten aluminium frames tegenkomt, die veel stijver zijn dan de oude plaatstalen frames. De ophanging van de conus moet ook stijf zijn. omdat het bassignaal zeer impulsrijk is en de conus anders de neiging heeft te ver uit te schieten.

De conus is vrijwel altijd gemaakt van papier. Het materiaal mag niet te dun worden want dan ontstaat er zogenaamde ‘cone-breakup’ waarbij de conus gaat flapperen. De magneet speelt ook een belangrijke rol in de stijfheid van het systeem. Die magneet zet immers niet alleen de conus in beweging, maar zorgt er voor dat de conus niet te ver door schiet. Zowel voor het ene als voor het andere heb je een zware magneet nodig. Zwaar in de zin van magnetische flux, de sterkte van de magneet, en niet het gewicht.

Bij basluidsprekers is de belastbaarheid erg belangrijk. Er zijn voor gebruik bij basversterking 2 typen belastbaarheid van groot belang: fabrikanten geven de AES (of soms foutief RMS)  belasting op. Dat is een maat voor de continue thermische belastbaarheid, het vermogen van de luidspreker om de warmte af te voeren. Dat is onder andere sterk afhankelijk van de doorsnede van de spreekspoel van de luidspreker. Deze moet immers de opgewekte warmte kwijt vóórdat de lijm van de spreekspoel smelt! Wij gebruiken altijd luidsprekers die een hoge thermische belastbaarheid hebben, zoals de 10″ luidspreker in de nieuwe 4×10″ luidsprekerkast, die maar liefst 400 Watt continu thermisch belastbaar is!

De tweede soort belastbaarheid (en voor bassisten minstens zo belangrijk als de eerste) is de Xmax, de maximale uitslag van de conus vóórdat vervorming optreedt. En daar zit ‘m vaak de crux. Luidsprekers met een lange spreekspoel kunnen verder uitwijken zonder dat vervorming ontstaat dan die met een korte spreekspoel. Het voordeel van een korte meerlaagsgewonden spreekspoel is echter dat je met veel minder magneetmateriaal toch een hoge geluidsdruk kunt creëren. Maar o wee als je deze luidspreker stevig belast: dan gaat hij erg naar klinken. U kent het verschijnsel waarschijnlijk wel. Magneetmateriaal is verreweg het allerduurste aan een luidspreker. Dus wordt dáár op bezuinigd om een luidsprekerkast betaalbaar te houden: de spreekspoel moet dan wel kort zijn om het rendement hoog te houden.

2x10-liggend

Hevos gebruikt luidsprekers met lange spreekspoelen en sterke magneten. Vandaar dat onze luidsprekers ook bij zeer hoge belastingen strak en zuiver blijven klinken. Goedkope maar excellente luidsprekers bestaan niet. Het is daarom dom om te kiezen voor goedkope luidsprekers.  Als je budget beperkt is en je moet kiezen tussen een goede versterker met middelmatige luidsprekers of een middelmatige versterker met goede luidsprekers, kies dan voor het laatste. Of nog beter: spaar door en ga voor een Hevos versterker en Hevos luidsprekers.. Neem de tijd!