Basreflex kasten zijn superieur

Hevos gebruikt voor al zijn luidsprekers kasten van het type basreflex. Een basreflexkast is een luidsprekerkast met een zogenaamde poort of tunnel. Deze poort zit meestal aan de voorzijde (soms aan de achterzijde) en verbindt het inwendige van de kast met de buitenlucht. Hieronder is een schematische doorsnede van een Hevos basreflexkast. Onder in de kast is de poort of “vent”  te zien. Die vormt bij Hevoskasten één geheel met de kast.

doorsnede basreflex

Ten onrechte wordt wel gemeend dat een basreflexpoort er slechts zorg voor draagt dat de geluidsenergie (=bewegende lucht) binnen in de kast “er uit kan”. De werkelijkheid is wat ingewikkelder. De luchthoeveelheid in de poort wordt bij een bepaalde frequentie “aangestoten” door de geluidsenergie die aan de achterzijde van de luidspreker vrijkomt, en gaat dan resoneren. De kunst is om deze luchtmassa op het juiste moment en op de juiste frequentie in trilling te brengen. Daarbij zijn de plaatsing van de poort en de doorsnede en de diepte van de poort bepalend. Binnen bepaalde grenzen kan de ontwerper zelf bepalen op welke frequentie de poort getuned is.

Door het in resonantie raken van de luchtmassa in de reflexpoort wordt extra geluidsenergie afgestraald. Hieronder staan enkele grafieken die een en ander verduidelijken:

1

In de bovenste grafiek wordt het frequentieverloop weergegeven van een gesloten kast. De zogenaamde roll off, het afvallen van de geluidsdruk aan de linkerzijde is voor gesloten kasten 12 dB/octaaf. Deze roll off begint bij de blauwe pijl. Bij welke frequentie dat gebeurt is voor elke luidspreker anders. Bij grote luidsprekers begint de roll off meestal bij een lagere frequentie dan bij luidsprekers met een kleinere diameter.

2

In de tweede grafiek is het frequentieverloop getekend van dezelfde luidspreker, maar dan geplaatst in een basreflexkast. Zoals te zien is levert de poort binnen een smalle band geluidsdruk, met een maximum op F-poort, de blauwe pijl. Dit is de afstemfrequentie van de poort. De totale geluidsdruk van de kast wordt weergegeven in de grafiek hieronder.

3

De stippellijn is de optelsom van de rechtstreekse geluidsdruk die door de luidspreker aan de voorzijde wordt uitgestraald en de geluidsdruk van de poort. Duidelijk is te zien dat het frequentieverloop zeer gelijkmatig is, en dat pas beneden de afstemfrequentie van de poort de geluidsdruk steil afvalt, met 24 dB/octaaf. Een dergelijke afstemming is gebruikelijk voor hifi-luidsprekerkasten. Bij een andere afstemfrequentie van de poort krijgt het totale frequentieverloop een vaak grilliger karakter, zoals te zien is op onderstaande grafiek. Soms wordt dit toegepast om een zogenaamde pseudo-bas te creëren: er ontstaat op een voor de mens gevoelig gebied, tussen 70 en 100 Hz een bult in de weergavekarakteristiek. Niet-kritische luisteraars zullen vinden dat deze kast veel laag weergeeft. Dergelijke afstemmingen worden vaak gebruikt om te verbergen dat de luidspreker te weinig laag weergeeft.

5

De afstemming van de poort hangt nauw samen met de gebruiksdoeleinden van de luidsprekerkast. Voor een kast die gebruikt wordt voor het weergeven van een basgitaar of contrabas is een recht verloop van de weergavekarakteristiek minder belangrijk dan bijvoorbeeld de belastbaarheid van de luidspreker bij zeer lage frequenties. Daarin schuilt het ‘geheim’ van een goed afgestemde baskast.

De voordelen van een basreflexkast zijn:

  • De conus van de luidspreker hoeft voor dezelfde geluidsdruk een minder grote uitslag te maken als in een gesloten kast. Daardoor ontstaat er een geringere modulatievervorming en een grotere belastbaarheid.
  • De kast heeft een lagere grensfrequentie dan een gesloten kast; hij geeft dus lagere tonen weer.
  • Een hoger rendement (theoretisch 3 db)
  • Steile roll off van 24 dB/octaaf.

Zoals een bekende ex-voetballer/trainer al zei: elk voordeel heeft z’n nadeel. Dat is voor reflexkasten niet veel anders. De nadelen en de oplossingen van Hevos zijn:

  • Onder de afstemfrequentie een zeer snelle afname van de belastbaarheid. Reden waarom Hevos zijn poorten zó laag afstemt dat zonder problemen zelfs de lage B snaar van een vijfsnarige bas weergegeven wordt.
  • Slechts een geringe demping in de kast is toegestaan. Dat is geen probleem bij Hevoskasten omdat de optimale kastmaten door een zelf ontwikkeld computerprogramma berekend worden en er daardoor nauwelijks inwendige demping nodig is.
  • Staande golven in de poort. Poorten in Hevoskasten zijn wigvormig of conisch zodat geen staande golven ontstaan.
  • Mogelijk windgeruis in de poort. Hevos poorten hebben ruime dimensies. De randen van poorten in Hevoskasten worden bovendien afgerond om geruis tegen te gaan.

Kortom , bij juiste dimensionering is het basreflexsysteem voor de weergave van basgitaar en contrabas superieur. Overigens wordt door veel fabrikanten uit kostenoverwegingen een plastic poort gebruikt, van het type zoals hieronder is afgebeeld. Een van de nadelen daarvan is dat de kast niet goed af te stemmen is.

poort